مىشود ، دربارهء نوع وظايف و قلمرو كار و اختيارات آن آگاهيهاى بيشترى به دست آورد ، هرچند به نسبت گسترش وظايف و اثر مهمى كه اين سازمان در عمران و آبادى اين منطقه داشته هنوز اطلاعات ما در اين‌باره ناچيز است . اكنون باتوجه به نوع آبيارى عراق و عوامل حاكم بر آن بهتر مىتوانيم دريابيم كه مسألهء كاست و فزود آب چه اثر بنيادى بر همهء امور عمرانى آن منطقه داشته و چرا ديوان آب آنجا به ديوان كستبزود معروف شده است . همچنان كه مىتوانيم حدس بزنيم كه چرا خراج آب در عراق در دوران آبادى و سرسبزى آن همواره بر يك اساس ثابت استوار نبوده ، بلكه معيارهاى آن به نسبت كم و زياد شدن يا مواسم طغيانى و خشك‌سالى آن متغير بوده و به همين سبب هم خوارزمى در وصف ديوان آب عراق ، آن را نظام متغير خوانده است . در اين زمينه اين نكته نيز قابل توجه است كه در نظام كشاورزى ايران آب هم جداى از زمين خود از اهميتى خاص برخوردار بوده و شايد اهميت آن به علت محدود بودن آن بيشتر از زمين بوده و از اين‌جا است كه هم تملّك آب جدا از زمين معمول و متداول بوده و هم خراج آن جدا از خراج زمين و محصولات آن به حساب مىآمده و يكى از علل تأسيس ديوان ويژه‌اى براى آب نيز همين بوده است . وظايف ديوان آب اين‌كه مىگوييم يكى از علل براى آن است كه از روى همين اطلاعات اجمالى كه از راه مآخذ تاريخى به ما رسيده مىدانيم كه ديوان آب تنها يك دستگاه وصول ماليات نبوده و كار آن به همين جا پايان نمىيافته ؛ بلكه اين ديوان وظايف تنظيم امر مالكيت و تعيين مالكان و ثبت و ضبط سهم آنان و نوع مالكيتها و مسأله نقل و انتقالها را هم برعهده داشته ، كه در همهء دوره‌ها از دقيقترين و پيچيده‌ترين وظايف ديوان به شمار مىرفته است ؛ پيچيده و دقيق از آن‌رو كه آب همچون زمين وضعى ثابت نداشته ، بلكه در جاهاى مختلف به